Cultural Heritage Records Studies

fa بررسی و تحلیل اسناد نویافته از مصارف اجاره‌بهای آب در مسجد سلطانی شهر سمنان The Study and Analysis of Updated Documents on Water Rental Costs in Sultani Mosque in Semnan  تقسیم آب در سمنان، بر اساس برخی منابع محلی و اسناد تاریخی، از وجود سامانهای منظم و باهویت حکایت دارد که بر اساس چهارچوبی عادلانه، تمامی اراضی کشاورزی و باغات شهر به آن دسترسی داشته‌اند. نظام آبیاری شهر سمنان، به شیوۀ استخری و نوبتی از حق‌آبهها، به روایت جغرافی‌نویسان و مورخین از قرن چهارم هجری متداول بوده است؛ اما از نیمۀ دوم قرن هفتم به بعد، حساب و کتابهایی برای پخش آب در سمنان ایجاد شد که به عالمی سمنانی با نام «شیخ علاءالدوله سمنانی» (۶۵۷- 736 هجری قمری) نسبت داده شده است. در زمان قاجار نیز تقسیم آب بر اساس مدارک و اسناد دوره‌های تیموری و صفوی همچنان ادامه داشته است. در این دوران، آب در سمنان چهرهای فرهنگیتر داشته و بر اساس فعالیتهای روزمره انسانی، گاه به عنوان دستمزد نیز محسوب می‌شده است. در نتیجه، اشخاصی که به عنوان صاحبان آب ملکی به شمار می&lrm;رفتند، می‌توانستند آب را به مصارف مختلفی چون خرید و فروش و شرب مزروعات خود برسانند. آنچه در این پژوهش مورد ارزیابی قرار میگیرد، اسناد متعلق به دورۀ قاجار است که مرتبط با اسناد شرعی مردم سمنان بوده که آب به مثابه عنصری گرانقدر و با ارزش در مناسبات اجتماعی به عنوان دستمزد، پاداش یا مهریه بانوان این خطه محسوب می‌شده است. این موضوع، در عین حال، با بهره‌گیری از شاخصها و شیوه آبرسانی و تقسیم‌بندی دقیقی بوده که بیانگر ارزش بالای فرهنگی و حیاتی آب است. بررسی این اسناد نشان‌دهنده این موضوع است که «آب»، به عنوان کالایی ارزشمند و نادر، دارای ارزشی معادل پول رایج زمان خویش بوده و به عنوان حق‌الزحمه اعمال مذهبی، ازدواج، اعمال نیک و انسانی و... قابل تبادل بوده است. The issue of water distribution in Semnan, based on some local sources and historical documents, indicates that all agricultural lands and gardens of the city had access to an orderly and well-defined system, based on a fair framework. According to geographers and historians, the irrigation system of Semnan city has been the pool irrigation system and turn taking in the water right since the 4th century of Hegira. However, from the second half of the 7th century onwards, methods were contrived for distributing water in Semnan, which are attributed to a Semnani scholar named "Sheikh Alaa al-Dawlah Semnani" (657-736 AH). During the Qajar period, water distribution continued according to the documents of the Timurid and Safavid periods. During this period, water in Semnan was a cultural issue, and based on daily human activities, it was sometimes considered as a wage. As a result, the people who were considered proprietary water owners could use water for various purposes such as buying and selling and irrigation of their crops. In the present article, the documents belonging to the Qajar period related to the religious documents of the people of Semnan are studied. In that era, in Semnan, water was considered a precious element in people’s social relations so it was regarded as a wage, reward, or women’s dowry in this region. Yet, this was done by using precise methods of water supply and water distribution which indicates the high cultural and vital value of water.  Examining these documents shows that "water", as a valuable and rare commodity, had a value equivalent to the currency of its time and could be exchanged as a wage for religious practices, marriage, good deeds, etc. آب, حق‌الزحمه, سمنان, اِسه, اسناد, قبض‌الواصل, اجاره‌نامه, سیدعلی‌اکبر. Water, Wage, Semnan, Documents, Receipts, Lease contract, Seyed Ali Akbar. 0 0 http://chrs.richt.ir/browse.php?a_code=A-10-3339-1&slc_lang=fa&sid=3 Soroush Hashemi سروش هاشمی abrokhpub@gmail.com No Supervisor of Semnan historical texture base مدیر پایگاه بافت تاریخی سمنان Fatana Rahimi فتانه رحیمی parisarahimi.a@gmail.com Yes PhD student in archaeology دانشجوی دکتری رشته باستانشناسی Mojtaba Ebrahimian مجتبی ابراهیمیان Ebraahimiyan@yahoo.com No Expert of the General Department of Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism of Semnan Province کارشناس اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان سمنان