Cultural Heritage Records Studies

fa سیر تحول نقوش گیاهی سکّه‌های دوره صفویه Developmental history of plant imprints of the the safavid era coins از نقوش مورد استفاده بر روی سکّه‌های دوره صفویه، می‌توان به چهره‌های انسانی، نقوش گیاهی، نقوش هندسی، نقوش حیوانی و گاهی اشیاء اشاره کرد. عصر صفوی به‌ویژه در زمینه تغییرات پدیدآمده بر روی سکّه‌ها، دوره‌ای ویژه تلقی می‌شود. ترسیم نقوش متنوع گیاهی در کنار خط نستعلیق و هم‌نشینی طرح و خط و تصویر شاهان، اهمیت و دلیل انتخاب این موضوع است؛ با این هدف که دلایل و شیوه‌های استفاده از نقوش گیاهی را بررسی و معرفی کند. پرسش پژوهش حاضر این است که ویژگی‌های نقوش گیاهیِ سکّه‌های دوره صفویه چیست و در مقایسه با خطوط و سایر نقوش روی سکّه، از چه جایگاهی برخوردار است؟ جغرافیای این پژوهش، تمامی موزه‌های دارای سکّه‌های به نمایش درآمده در شهر تهران است. جامعه آماری پژوهش کامل و تمامی 438 عدد سکه دارای نقش گیاهی و موجود در بخش نمایشگاهی موزه‌های تهران می‌باشد. روش تحقیق، توصیفی (وصف و معرفی اولیه نقش‌های گیاهی ‌بر اساس صورت ظاهر) بر پایۀ داده‌های کمّی و نموداری و سپس تحلیل کیفی و مفهومی (جایگاه تاریخی و نخست نقش‌های گیاهی و مفاهیم و اصول حاکم بر آنها) بر مبنای نتایج حاصله از بررسی داده‌هاست. در نهایت به این نتیجه خواهیم رسید که بهره‌گیری فراوان از نقوش اسلیمی در عهد صفوی و ترکیب آن با خوشنویسی، موجب پیشرفت چشم‌گیر سکّه‌های چکشی شده است. همچنین، استفاده از حروف کشیده در رسم‌الخط نستعلیق و سوار کردن حروف بر روی یگدیگر و ادغام این هنر با گل‌آرایی و اسلیمی‌های زیبا در دوران صفویه، وجاهت سکّه‌های ایرانی را دوچندان نموده است. گل‌های سه، پنج و شش‌پر، تزئینی (ترنج)، اسلیمی گل‌دار، اسلیمی دهان‌اژدری، اسلیمی برگ‌دار، تک‌برگ و درخت، مهم‌ترین نقوش گیاهی دوره صفویه است که در کنار سایر نقوش بر سکّه‌ها خودنمایی کرده‌اند. از دوره شاه اسماعیل اول تا دوره شاه عباس اول بیشترین نقوش گیاهی مورد استفاده برای تزئین سکّه‌ها، گل تزئینی (ترنج) و از دوره شاه عباس دوم تا پایان دوره صفویه، نقوش ترکیبی بوده‌ است. Among the imprints used on the coins of the Safavid era, one can mention human faces, plant imprints, geometric imprints, animal imprints, and sometimes objects. It is said that the Safavids achieved significant development in patterns and themes engraved on coins. The reason why this subject matter is chosen for investigation is that there are different plant imprints along with calligraphy and Nastaliq scripts and also the images of kings on the coins. Therefore, examining and introducing the techniques of the aforesaid imprints on coins is the main goal of the present study. The research findings answer the following questions: 1) what are the characteristics of plant imprints on coins during the period of Safavids? 2) As it can be said that one of the most significant phenomena of art in this period is plant imprints, what is their degree of importance of them compared to the other designs? The number of minted coins in the Safavid era which are decorated with the image of plants, is 438. All of them are exhibited and available in Tehran museums and studied in the present research. The research method in the present study is descriptive-analytical based on quantitative data and the data analysis is conceptual and qualitative.  The results show that the extensive use of arabesque imprints in the Safavid era and combining it with calligraphy has led to the remarkable development of hammered coins. Also using the protraction method for writing letters in Nastaliq calligraphy, putting letters on top of each other, and integrating this art with flower arrangements and beautiful arabesque in the Safavid era has doubled the value of Iranian coins. Flowers with three, five, and six petals, decorative (bergamot) floral arabesque, dragon leaf arabesque, leafy arabesque, single leaf, and tree are the most important plant imprints of the Safavid era which are observed on coins as well as other imprints. Most of the plant imprints used for the decoration of coins were decorative flowers (bergamot) from the period of Shah Ismail 1 to the period of Shah Abbas 1. The combination of imprints has been used since the period of Shah Abbas 2 until the end of the Safavid era.   سکّه‌شناسی, نقوش گیاهی, دوره صفوی, فلزکاری, کتیبه روی سکّه. Numismatics, Plant imprints, Safavid era, Metalworking, Inscription on the coins. 0 0 http://chrs.richt.ir/browse.php?a_code=A-10-3344-6&slc_lang=fa&sid=3 fatemeh faramarzian فاطمه فرامرزیان fatima.fhd@yahoo.com No Master of Islamic Art, Department of Islamic Art, Soore University, Tehran, Iran کارشناس ارشد هنر اسلامی دانشکده هنر، دانشگاه سوره. تهران، ایران Abdolkarim Attarzadeh عبدالکریم عطارزاده attarzadeh92@yahoo.com Yes Assistant Professor, Department of Islamic Art, Soore University, Tehran, Iran. دانشیار گروه هنر اسلامی، دانشکده هنر، دانشگاه سوره. تهران، ایران.