Cultural Heritage Records Studies

fa واکاوی کتیبه‌های شعر مساجد تاریخی بروجرد (مفاد، مضامین، هنرهای تزیینی و صناعات شعری) Analyzing the poetry inscriptions of the historical mosques of Borujerd (Contents, themes, decorative arts and poetry) در راستای فرهنگ امور عام المنفعه مانند ساخت مساجد، کتیبه‌هایی از سنگ یا کاشی، گچ و چوب بر قسمتی از بنا نصب شده است که حاوی اطلاعات ارزشمندی ازجمله نام بانیان، سازندگان و هنرمندان، واقفان، تاریخ ساخت و غیره می‌باشند. این کتیبه‌ها از وجوه مختلفی قابل‌بحث و بررسی بوده و بیانگر رویدادهای فرهنگی، اجتماعی، تاریخی و مذهبی جامعه زمانه خویش میباشند. به همین دلیل، این آثار در میان اسناد تاریخی بسیار مورد توجه هستند. هدف از این نوشتار، بازخوانی کتیبه‌های قدیمی، خوانش متن کتیبه‌های تازه شناسایی‌شده و بررسی هنرهای تزئینی، صناعات شعری، مضامین به‌کار رفته در مساجد تاریخی بروجرد است که در راستای شناسایی دوره‌های ساخت، تبارشناسی سازنده و یا هنرمندان، آمران، بانیان، واقفان و شاعران و مهندسانی است که در کتیبه‌ها از آن‌ها نام برده شده است. این پژوهش بر پایه بررسی میدانی و مطالعات کتابخانه‌ای با روش تحلیلی، توصیفی در پاسخ به این پرسش‌ها انجام‌ شده است: ترتیب و توالی کتیبه‌های شعر در این مساجد چگونه است؟ کتیبه‌ها متضمن چه مفاهیم و پیام‌هایی می‌باشند؟ چه صناعات ادبی در این کتیبه‌ها به‌کار رفته است؟ در این پژوهش، ضمن بازخوانی کتیبه‌های قدیمی و خوانش کتیبه‌های جدید، میتوان به این نتایج اشاره کرد: 1- از دورۀ صفویه، کاربرد کتیبه‌های شعر در مساجد بروجرد شروع شده و در دوره زند و قاجار به اوج گسترش خود رسیده است. 2- در کتیبههای شعر، ضمن کاربرد هنرمندانه خطوط تزئینی، از آرایهها و صناعات‌ شعری به نحو مطلوب استفاده شده و نام برخی از طراحان، معماران، خطاطان و شاعران نیز در متن اشعار آورده شده است. 3- بر اساس کتیبه‌ها، نقش اقدامات عمرانی و عامالمنفعه یکی از حاکمان بروجرد که در تاریخ نام چندانی از وی نیامده، روشن شده است. Along with the culture of public utilities like the construction of mosques, some inscriptions, made from stone or tile, plaster, and wood, have been installed on part of the constructions, which contain valuable information about the founders, builders, artificers, benefactors, date of constructions and so on. These inscriptions can be discussed from different aspects and they express social, cultural, historical, and religious events of the period. This is the reason why they are so important among other historical documents.  This article aims at rereading the old inscriptions, reading the recently found texts, studying decoration arts, figures of speech in poetry, and themes in the historical Mosques of Borujerd along with the genealogy of builders and artists, founders, poets, and architects that are mentioned in the inscriptions and their construction periods. The research method in the present research is descriptive-analytical. It is conducted both in field and library methods. The findings will answer three main questions: (1) What is the order and sequence of the mosques’ poetic inscriptions? (2) What are the concepts and messages in the inscriptions? (3) What figures of speech are used in the poetries of the inscriptions? The results indicate that (1) the Installation of the poetic inscription on Borujerd Mosques has been started in the Safavid era and reached its peak in the Zand and Qajar eras (2) In the studied poetic inscriptions, figures of speech in poetry are used in addition to the decorative calligraphy and the names of some designers, architects, calligraphers, and poets are also mentioned in the text of the poems. (3) According to the text of inscriptions, the role of one of the Borujerd rulers’ measures in construction activities and public utilities has not been mentioned much in history, is clarified. مسجد, کتیبه‌نگاری, تزئینات معماری, بروجرد. Mosque, Inscriptions, Architectural decorations, Borujerd. 0 0 http://chrs.richt.ir/browse.php?a_code=A-10-1766-7&slc_lang=fa&sid=3 Ali sajadi علی سجادی sajadi.ali86@gmail.com Yes Associate Professor, Research Institute of Cultural Heritage and Tourism, Tehran, Iran استادیار پژوهشکده باستان‌شناسی، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران