Cultural Heritage Records Studies

fa تلاشی در راستای شناسایی سیر تحوّل و تطوّر آوایی و معنایی واژۀ پهلوی «تیگراهی» (tigrāḥy) و تبدیل آن به واژۀ منسوب به زبان ترکی «طُغرا» An Attempt to Identify the Phonetic and Semantic Evolution of the Pahlavi Word "Tigrāḥy" and changing it to the Word Attributed to the Turkic Language "Toghrā" نگارنده، طی بحثی در دو مقاله پیشین خود -اشاره شده در اصل مقاله- همراه با متن کتیبه پهلوی شاپور در غار حاجی آباد H)&Scaron;(، امکان تبدیل واژه مهجور فارسی میانه tigrāḥy به معنی«تیررس» یا «پرتاب تیر» به واژه طُغرا/تغرا را، نه یک واژه زبان ترکی با ریشه نا مشخّص و مبهم؛ بلکه با ارجاع به پاره‌ای از متون تاریخی و ادبیات غنی فارسی و تکیه بر معیار توجیه‌پذیری آوایی (phonetic Plausibility) در زبان‌شناسی، یک واژه ریشه‌دار تاریخی فارسی، مطرح و پیشنهاد کرده است. اینک، در ارتباط با ضمیمه مقاله‌ای از سودآور، تحت عنوان «میراث مغول در فرامین ایران زمین»، در وجه تسمیّه واژه «طُغرا» و نسبت دادن منشاء آن به زبان ترکی، با وجود اذعان بعضی از لغت‌شناسان پیشین ترک از جمله معتبرترین آن‌ها محمود کاشغری 486-467 (ه.ق) که آن را در دیوان لغات ترک، ضمن تأکید به نامشخص بودن ریشه و ریشه تاریخی‌اش «طُغرَق»، به معنی «توقیع» می‌خواند، هنوز هم بنابر اظهار نظر و عقیده مبهم غالب فرهنگ‌نویسان معاصرترک و غیرترک، واژه طُغرا را همانند ضمیمه مقاله سودآور، ناشی از اشتباه کاتبان ایرانی دربار سلجوقی در تلفظ و تحریف نام «طُرغای»، مرغ افسانه‌ای قوم ترک، یا برای اولین بار، ابداع آنها در استفاده عمدی از سه هجای «ط- غ- ر» بخش نخست نام طغرل شاه سلجوقی می‌دانند. به عقیده نگارنده، این نظر درباره کاتبان مجرّب ایرانی در دیوان سلجوقی دور از ذهن است. البته این ابهام و گنگی در ریشه‌شناسی و منشاء تاریخی واژه طُغرا/تغرا برای فرهنگ‌نویسان و لغت‌شناسان قدیم و معاصر تا قبل از کشف کتیبه شاپور در غار حاجی آباد پارس که این مقاله مبتنی بر متن همین کتیبه مطرح شده است، منطقی و اجتناب‌ناپذیر بوده است. لیکن پس از کشف این کتیبه درسال 1818 توسط R. K. Porter و خوانش های آن در طی حدود 150 و چند سال متوالی توسط دانشمندانی چون هرتسفلد، کلیما، نیبرگ و آخرین آنها در سال 1979 توسط مکنزی<a href="#_ftn1" name="_ftnref1" title="">[1]</a> با عنوان «تیراندازی شاپور»<a href="#_ftn2" name="_ftnref2" title="">[2]</a>، با توجّه به قابل تعبیر و تفسیر بودن متن کتیبه که طی سال‌های پس از کشف و قرائت آن همچنان صورت پذیرفته است، نگارنده نیز به نوبه خود در دو مقاله پیشین و این مقاله به آن پرداخته و نقطه نظرات خود را مطرح و پیشنهاد نموده است. <div>  <hr align="left" size="1" width="33%" > <div id="ftn1"><a href="#_ftnref1" name="_ftn1" title="">[1]</a> D. N. MacKenzie</div> <div id="ftn2"><a href="#_ftnref2" name="_ftn2" title="">[2]</a> Shapur,s shooting</div> </div> The author, during a discussion in his two previous papers - mentioned in the main article - together with the text of Shapur Pahlavi inscription in the Hājiābād cave (&Scaron;H), has suggested the possibility of converting the extinct word in Middle Persian “tigrāḥy”, that means "shooting or throwing arrow", to the word "Ṭughrā " and believe that it is not a Turkic word with an unknown and ambiguous root, but by referring to some historical texts and rich Persian literature and relying on the criterion of phonetic plausibility in linguistics, a word with historical Persian roots. This paper is a response to the appendix of "Sudavar"’ article entitled "The Mongol Legacy of Persian Farmāns" in which the origin of the word "Ṭughrā" is regarded as of the Turkic language. Although some of the early Turkic lexicographers, like the most reliable of them, "Mahmoud Kashghari" 467-486 (AH.), read it as "Ṭughrāgh" in the "Dīwān Lughāt al-Turk", meaning "signature", with an unknown root and origin meaning, the majority of contemporary Turkic and non-Turkic lexicographers as "Sudavar", consider the word "Ṭughrā" resulting from the mistake of the Iranian scribes of the Seljuk court in the pronunciation and distortion of the name "Turghāi", the legendary bird of the Turks, or using the first three letters ṭ.ɣ.r of the name Ṭughril/Ṭughrol to devise the word "Ṭughrā”. It can be said that what they say about experienced Persian scribes is very strange and unreasonable. However, this might be true and accepted by all old and contemporary lexicographers and literary men throughout history, before discovering and deciphering the Sassanid Shapur inscription (&Scaron;H) in HājiĀbād Pars. It should be mentioned that the present study is conducted based on the said inscription. After discovering it by R.K. Porter in 1818 (AD) and presenting its translation respectively by scholars such as Hertzfeld, Klima, Nyberg, and finally Mackenzie in 1979 under the title "Shapur's Shooting", the author has presented and proposed his point of view.   تیگراه, طُغرا/تُغرا, طُرغای, کتیبۀ شاپور H)Š(, زبان پهلوی, فرمان, توقیع. tigrāḥy, ṭughrā, ṭurghāi, Shapur’s inscription (ŠH), Pahlavi language, Edict. 0 0 http://chrs.richt.ir/browse.php?a_code=A-10-3348-1&slc_lang=fa&sid=3 Rasoul Bashah رسول بشاش r_bashash@yahoo.com Yes Retired faculty member of Cultural Heritage and Tourism Research Institute عضو هیات علمی بازنشسته پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری