fa بررسی باستان‌شناختی نظام بنده‌داری دوره قاجار براساس تحلیل محتوای اسناد، منابع مکتوب و عکس‌های آرشیوی <div style="text-align: justify;"><span style="font-family:IRANsans;">متون تاریخی از دیدگاه‌های گوناگون برای باستان‌شناسان اهمیت دارد. نخست از نظر متن‌ها و دیگری بررسی آنها در بستر باستان‌شناختی در کنار دیگر مواد هم‌بستر آنها. درواقع اهمیت بستر به این دلیل است که در آن ماده فرهنگی (در اینجا متن) بر مبنای زمینه اجتماعی و تاریخی آن ارزیابی می‌شود. متون تاریخی شکلی از شاهد مادی هستند که نزد باستان‌شناس و در کنار دیگر فاکت‌ها اهمیت دارند. در نظام بنده‌داری دوره قاجار، بندگان در وهله نخست شکلی از مصرف بودند تا عنصری در تولید. در این میان، بخشی از گروه مستخدمان و نوکران را که در خانه ثروتمندان فراوان بودند، کنیزان، غلامان و خواجگان تشکیل می‌دادند. از این میان، بردگان سیاه، آفریقایی بودند و خرید و فروش آنها از طریق خلیج‌فارس صورت می‌گرفت. سفیدها که از قومیت‌های مختلف بودند، از راه تجارت و خرید و فروش یا اسارت در جنگ‌ها و تهاجمات ناگهانی تأمین می‌شدند. رفتار با این طبقه مورد قبول همگان و در جامعه پذیرفته شده بود. کنیزان نیز یا به‌عنوان زن صیغه‌ای یا دائمی وارد حرم‌سراها می‌شدند، یا در خدمت زنان بزرگان به کارهای خانگی می‌پرداختند. غلامان در زمینه‌های مختلف نظامی، خدمات خانگی، نگهبانی، کشاورزی، آبیاری، ماهیگیری و غواصی (در جنوب) به کار گرفته می‌شدند و در صورت داشتن توانایی و کاردانی به مناصب بالای اداری و نظامی دست می‌یافتند. بر این اساس، در نوشتار حاضر با مطالعه و بررسی اسناد، منابع مکتوب و عکس‌های به‌جامانده از دوره قاجار به‌عنوان متنی به‌مثابه ماده فرهنگی به بررسی باستان‌شناختی نظام بنده‌داری در دوره قاجار در دو حوزه جنوب و جنوب غرب ایران پرداخته شده است.</span></div> <div style="text-align: justify;">For archaeologists, historical texts are important in several ways; first, the written texts and second its examination in an archaeological context, along with other material of its context. In fact, the importance of the context is that the cultural material (here the text) is evaluated based on its social and historical context. Historical texts along with other facts, are important evidence to archaeologists. In the slave system of Qajar-era, servants were primarily a form of consumption and not an element of production. &nbsp;A group of servants who served in the houses of the wealthy, included maids, gholams, and Khawjas. The black slaves were African, and they were traded through the Persian Gulf, and the white ones were of various ethnicities who were provided through trade or captivity in wars. The way this class was treated was often accepted by the community. The maids either entered the harem as a monk or a permanent wife, or to do housework for the elders&#39; wives. The gholams were also employed in various fields of the military, domestic services, security, agriculture and irrigation, fishing and scuba diving (in the south), and achieved high administrative and military positions if they had the ability and expertise. Therefore, in this article, the Qajar slavery system, in two areas of south and southwest of Iran, were investigated by studying documents, written sources, and photographs of the Qajar period as text and cultural material through archeological approach and content analysis.</div> متن, اسناد آرشیوی, بندگان سیاه, دوره قاجار Text, Archived documents, Black slaves, Qajar era 0 0 http://chrs.richt.ir/browse.php?a_code=A-10-2011-13&slc_lang=fa&sid=3 Vahid Shahsavaranii وحید شاهسوارانی Vahid.shahsavaranii@gmail.com Yes Master of Art, Deputy of Cultural Heritage, Ministry of Cultural Heritage, Tourism and Handicrafts, Tehran, Iran کارشناس ارشد، اداره کل موزه‌ها، معاونت میراث فرهنگی، وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، تهران، ایران Mohammad Mortezaie محمد مرتضایی No Associate Professor of Islamic Period, Institute of Linguistics, Iranian Center for Archaeological Research, Research Institute and Cultural Heritage and Tourism, Tehran, Iran دانشیار دوران اسلامی، پژوهشکده باستان شناسی، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران