fa بررسی و مطالعۀ تطبیقی کتیبه‌های سلجوقی دو برج سه‌گنبد ارومیه و مهماندوست دامغان <div style="text-align: justify;"><span style="font-family:IRANsans;">خط کوفی با غنای بصری خود، جایگاه ویژه‌ای در کتیبه‌ نویسی این جلوۀ هنر تزیینی و خلاقیت معماری اسلامی دارد. شناخت قابلیت‌های تصویری خط در ایران با توجه به اصول گرافیک، نگرش جالبی به طراحان می‌دهد. خط همانند دیگر عناصر بصری در آثار گرافیکی، نقش‌های گوناگونی ایفا می‌کند و می‌تواند عنصر اصلی و تعیین‌کنندۀ اثر باشد؛ یعنی یا در تصویر نفوذ کند و ساخت واحدی را به‌وجود آورد و یا به‌عنوان سطحی از مجموعه و عناصر همگن در کنار دیگر سطوح مطرح شود. همچنین می‌تواند به‌عنوان بیانگر اطلاعات و اخبار در ساختمان کار دخالت داشته باشد یا دست‌کم فضاهای خالی را پر کند. حروف الفبا مجموعه‌ای از نشانه‌های تصویری هستند و هنگامی اهمیت دوچندان پیدا می‌کنند که در مناسب‌ترین حالت و موقعیت، یعنی در رابطۀ تام و تمام با شکل و محتوای پیام باشند. در این مقاله از میان کتیبه‌های کوفی که به‌عنوان تزیینات آجری در معماری استفاده شده‌اند، دو کتیبه که عبارتی یکسان دارند و در یک دورۀ تاریخی اجرا شده‌اند، انتخاب، و از نظر شکلی و به روش کیفی مطالعه خواهند شد. پرسش این است که خوش‌نویسان یا طراحان این نوشتار، با توجه به پایبندی به خط کوفی ساده، چه راهکاری برای پدید آوردن منحصربه‌فرد یک عبارت مشترک به‌ کار برده‌اند؟ فرض مقاله بر این است که با وجود رسم‌الخط یکسان در تمام نمونه‌ها که از خط کوفی ساده استفاده شده، طراح در چهارچوب و محدودۀ طراحی خود، گونه‌های متفاوتی از طراحی حروف را آفریده است. درنتیجه بنا بر نمونه و تجزیۀ شکلی حرف‌ها، دیده می‌شود که طراحان این نمونه‌ها برخوردی از نوع طراحی حروف با عبارت‌ها داشته‌اند.</span></div> <div style="text-align: justify;">Having great visual characteristics, the Kufic script has become one of the special aspects of inscriptions. Learning the illustrative capabilities of calligraphy in Iran and considering the graphic principles, give designers interesting ideas. Like other visual elements in the graphic arts, it plays a variety of roles and can be the main element of the work; it either penetrates into the image and creates a single entity, or is seen as a surface of a collection and homogeneous elements along with other levels. It can also interfere with information and express it, or at least fill the vacancies. The letters of the alphabet are a set of visual cues, and they are best illustrated when the relationship between the form and the content is perfect. From the Kufic inscriptions used as brick decoration in architecture, two inscriptions were chosen that have the same phrase and were written in the same historical period (Segunbad tower in Urmia and Mehmandūst tower in Damghan); both will be studied regarding their form and quality. The question is what the calligraphers or designers of these inscriptions have done, while writing a common term and given the adherence to the simple Kufic script, to create a unique form? The assumption of the article is that, despite the same pattern in all samples, using a simple Kufic script, the calligrapher has created different types of design of letters in his work. As a result, according to the sample and the form of speech, it seems that the designers of these samples have considered the letters as forms to design.</div> تزیینات معماری, دوره سلجوقی, کتیبه, برج سه‌گنبد, برج مهماندوست, خط کوفی Architectural decoration, Seljuq period, Inscription, Segunbad tower, Mehmandūst tower, Kufic script 0 0 http://chrs.richt.ir/browse.php?a_code=A-10-2011-17&slc_lang=fa&sid=3 Azadeh Taheri Karimi آزاده طاهری کریمی No Assistant Professor, Department of Architectural Decorations, Research Center for Conservation of Buildings and Fabrics, Cultural Heritage and Tourism Research Center, Tehran Iran استادیار، گروه تزئینات معماری، پژوهشکده ابنیه و بافت‌های تاریخی، پژوهشگاه میراث فرهنگی، تهران، ایران Nafiseh Nazari Fardoei نفیسه نظری فردویی nafiseh.nzr@gmail.com Yes M,A Student, Department of Conservation of Historical Buildings and Fabrics, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran دانشجو کارشناسی ارشد، مرمت ابنیه و بافت‌های تاریخی. واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران