دوره 46، شماره 110 - ( 10-1404 )
جلد 46 شماره 110 صفحات 27-7 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Garakani Dashteh S, Mortezayi M. (2025). Title: Mosque of Malek Zuzan on the Mongol Invasion Route: Examining an Early Example of Cultural Heritage Protection in Armed Conflict. Athar. 46(110), 7-27. doi:10.61882/Athar.2257.2051
URL: http://athar.richt.ir/article-2-2051-fa.html
URL: http://athar.richt.ir/article-2-2051-fa.html
گرکانیدشته شاهین، مرتضایی محمد.(1404). مسجد ملک زوزن در مسیر لشکرکشیهای مغول: بررسی نمونهای کهن از حفاظت میراثفرهنگی در شرایط جنگی فصلنامه علمی اثر 46 (110) :27-7 10.61882/Athar.2257.2051
1- پژوهشگر پسادکتری باستانشناسی و هنر اسلامی، مؤسسه علوم باستانشناسی دانشگاه گوته، فرانکفورت، آلمان (نویسندۀ مسئول). ، dashteh@em.uni-frankfurt.de
2- دانشیار گروه باستانشناسی دوران اسلامی، پژوهشکدۀ باستانشناسی، پژوهشگاه میراثفرهنگی و گردشگری، تهران، ایران.
2- دانشیار گروه باستانشناسی دوران اسلامی، پژوهشکدۀ باستانشناسی، پژوهشگاه میراثفرهنگی و گردشگری، تهران، ایران.
چکیده: (2693 مشاهده)
مسجد ملک زوزن در خراسان از ابنیۀ معظم دورۀ خوارزمشاهیان بهشمار میآید که ساخت آن در اوایل قرن هفتم هجریقمری آغاز شده است. مطالعات و کاوشهایی که در دهههای ۱۳۶۰ و ۱۳۷۰ه.ش. در این مسجد انجام شد، پرده از بسیاری از مسائل مبهم در رابطه با این بنا برداشت؛ مسائلی همچون احداث مسجد بر روی بقایای یک مسجد پیشین سلجوقی، نیمهکاره ماندن عملیات ساختمانی بهدلیل آغاز حملات مغول در سال ۶۱۶ ه.ق. و در نهایت، یافتشدن محراب گچبری قدیمی متعلق به دورۀ سلجوقی که بهصورت بسیار استادانه در میان لایههای خشت و ماسهبادی محافظت شده بود. اقدامی که مشخص نیست با هدف حفاظت از محراب در طول عملیات ساختمانی صورتگرفته یا بهسبب بیم از هجوم مغولان بوده است. این پژوهش قصد دارد برای نخستینبار، ضمن بررسی مسیر حملات مغولان در خراسان، میزان در خطر بودن مسجد ملک زوزن را در این سالها ارزیابی کند و همچنین، با برشمردن برخی از مفاد کنوانسیونها و معاهدات جهانی در زمینۀ حفاظت از اموال فرهنگی در طول جنگ و نبردهای مسلحانه، اقدامات انجامشده درخصوص محافظت از محراب سلجوقی را در آستانۀ حملات مغولان با مفاد این معاهدات مقایسه نماید. نتایج پژوهش نشان میدهد که مسجد ملک زوزن از میان چهار حملۀ اصلی مغولان به خراسان، در مسیر سه حملۀ عمده قرار داشته و از این منظر، خطر بالایی شهر را تهدید میکرده است. همچنین، بررسی مفاد مرتبط با حفاظت صورتگرفته در مورد محراب، بیانگر همخوانی این اقدام با برخی از مهمترین مفاد کنوانسیونهای بینالمللی است.
نوع مطالعه: مقاله پژوهشی |
موضوع مقاله:
میراث ایران
دریافت: 1404/6/9 | پذیرش: 1404/7/6 | انتشار: 1404/10/1
دریافت: 1404/6/9 | پذیرش: 1404/7/6 | انتشار: 1404/10/1
فهرست منابع
1. -افشارمهاجر، کامران؛ صالحی، سودابه؛ قلیچخانی، حمیدرضا؛ و فرید، امیر، (1396). «نقدِ تجسمی محراب گچبری مسجد ملک زوزن خواف(با تأکید بر نظام نوشتاری کتیبهها)». پژوهشنامه خراسان بزرگ، 8 (28): 37-50. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.22516131.1396.7.28.3.2
2. - بناکتی، محمد، (1348). تاریخ بناکتی (روضه الالباب فی معرفه التواریخ و الانساب). مصحح: جعفر شعار، تهران: انجمن آثار ملی.
3. - جوینی، علاءالدین عطالملک محمد، (1389). تاریخ جهانگشای. مصحح: محمد قزوینی، تهران: نگاه.
4. - حافظ ابرو، (1395). زبده التواریخ. مصحح: سید کمال حاج سید جوادی، تهران: اساطیر.
5. - خوشآهنگ، ناصر، (1388). «پیشینه زوزن و مسجد تاریخی آن». پژوهشنامه تاریخ، 4 (15): 59-86. https://sanad.iau.ir/Journal/history/Article/942806
6. - زمچیاسفزاری، محمد، (1339). روضات الجنات فی اوصاف مدینه هرات. مصحح: محمد کاظم امام، تهران: دانشگاه تهران.
7. - زیدرینسوی، محمد، (1366). سیرت سلطان جلال الدین. ترجمه: محمدعلی ناصح، تهران: سعدی.
8. - سیروس، ساناز؛ و شیخی، علیرضا، (1398). «مطالعه تطبیقی تزیینات محرابهای مسجد-مدرسه زوزن و مسجد فریومد». نامه هنرهای تجسمی و کاربردی، (25): 47-68. http://vaa.journal.art.ac.ir/article_746.html
9. - شریفی، آزاده؛ و رهنمای، حسن، (1386). «بررسی نقوش تزیینی مساجد خوارزمشاهیان در خراسان». کتاب ماه هنر، (109-110): 32-40.
10. -عدل، شهریار، (1367). «یادداشتی بر مسجد و مدرسه زوزن». اثر، 15و16:231-248.
11. - عدل، شهریار؛ و کریمی، اصغر، (1377). «نگاهی به برداشتها و دیدهای شمارگانی (دیزیتالی) و فتوگرامتری شده زوزن و بسطام». اثر، 19(29-30): 90-120.
12. - عدل، شهریار، (1387). «خطه بازیافته زوزن در آستانه حمله مغول». بخارا، 11(6): 102-120.
13. -فضلالله همدانی، رشیدالدین، (1373). جامعالتواریخ. مصححان: ممحمد روشن و مصطفی موسوی، تهران: البرز.
14. - گدار، آندره، (1365). آثار ایران. ترجمۀ سروقد مقدم، مشهد: آستان قدس رضوی.
15. - لبافخانیکی، رجبعلی، (1378). «سیر تحول مسجد جامع زوزن». در: مجموعه مقالات همایش معماری مسجد: گذشته، حال، آینده، جلد اول، تهران: دانشگاه هنر، 565-590.
16. - لبافخانیکی، رجبعلی؛ بختیاریشهری، محمود؛ و نعمتی، بهزاد، (1392). کاروانسراهای خراسان. تهران: پژوهشکدۀ میراثفرهنگی و گردشگری.
17. - هروی، سیفی، (1385). تاریخنامه هرات. مصحح: غلامرضا طباطبایی مجد، تهران: اساطیر.
19. References
20. - Adl, S., (1988). “A note on the mosque and madrasa of Malek Zuzan”. Athar, 15–16: 231–248 (In Persian).
21. - Adl, S., (2008). “A rediscovered region of the Zuzan territory on the eve of the Mongol invasion”. Bukhara Bimonthly, 11(6): 102–120. (In Persian).
22. - Adl, S. & Karimi, A., (1998). “A review of the numerical (digital) and photogrammetric surveys of Zozan and Bastam”. Athar, 19(29–30): 90–120. (In Persian).
23. - Afshar-Mohajer, K., Salehi, S., Gholichkhani, H. & Farid, A., (2017). “Visualized review of Malek Zozan mihrab (with emphasis on written epigraphs)”. Pazhuheshname-ye Khorasan-e Bozorg, 8(28): 37–50. (In Persian). https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.22516131.1396.7.28.3.2
24. - Banakati, D., (1969). Tarikh-i Banakati (J. Shoʿar, Ed.). Tehran: Anjuman-i Athar-i Milli (In Persian).
25. - Blair, S., (1985). “The madrasa at Zuzan: Islamic architecture in eastern Iran on the eve of the Mongol invasions”. Muqarnas, 3: 75–91.
26. - Blue Shield International. (2000s). Guidance on the use of the Blue Shield emblem and civil–military cooperation manuals. Blue Shield International.
27. - First Protocol to the Hague Convention of 1954 for the Protection of Cultural Property in the Event of Armed Conflict, 14 May 1954, 249 U.N.T.S. 358.
28. - Godard, A., (1986). Iranian monuments (Vol. 2, S. Moghaddam, Trans., pp. 287–386). Mashhad: Astan Quds Razavi (In Persian).
29. - Hafiz-e Abru, S. al-D., (2016). Zobdeh al-Tawarikh (S. K. Haj Seyed Javadi, Ed.). Tehran: Asatir (In Persian).
30. - Hague Convention for the Protection of Cultural Property in the Event of Armed Conflict, 14 May 1954, 249 U.N.T.S. 240.
31. - Heravi, S. (2006). Tarikhnam-i Herat (G. H. Tabatabaee Majd, Ed.). Tehran: Asatir (In Persian).
32. - ICOMOS, & ICCROM. (2010). Guidance for preparedness and recovery of cultural heritage. ICOMOS & ICCROM.
33. - ICOMOS, & ICCROM. (2022–2024). Disaster risk management of cultural heritage. ICOMOS & ICCROM.
34. - International Committee of the Red Cross. (1987). Commentary on the Additional Protocols of 1977 to the Geneva Conventions of 1949. ICRC.
35. - Juvayni, A. M., (2008). Tarikh-i Jahangushay (M. Qzavini, Ed.). Tehran: Negah (In Persian).
36. - Khosh-Ahang, N., (2009). “The background of Zuzan and its historic mosque”. Pazhuheshname-ye Tarikh (Research Journal of History), 4 (15): 59–86 (In Persian). https://sanad.iau.ir/Journal/history/Article/942806
37. - Labaf Khaniki, R., (1997). “The evolution of the Jameh Mosque of Zuzan”. In: Proceedings of the International Conference on Mosque Architecture: Past, Present, Future (Vol. 1, pp. 565–590) (In Persian).
38. - Labaf Khaniki, R., Bakhtiari Shari, M. & Nemati, B., (2013). Caravanserais of Khorasan. Tehran: Cultural Heritage and Tourism Research Institute Milli (In Persian).
39. - Le Strange, G., (1905). The lands of the Eastern caliphate: Mesopotamia, Persia, and central Asia, from the Moslem conquest to the time of Timur (Vol. 4). CUP Archive.
40. - Rashid al-Din, F. H., (1994). Jamiʿ al-Tawarikh (M. Raushan & M. Musawi, Eds.). Tehran: Alborz (In Persian).
41. - Second Protocol to the Hague Convention of 1954 for the Protection of Cultural Property in the Event of Armed Conflict, 26 March 1999, 38 I.L.M. 769.
42. - Sharifi, A. & Rahnamai, H., (2007). “The decorative motifs of mosques in the Khwarazmian period in Khorasan”. Ketab-e Mah-e Honar (Art Monthly Book Journal), (109–110), [October–November] (In Persian).
43. - Sheikhi, A. & Sirus, S., (2019). “A comparative study of the decorations of the mihrabs of the Zuzan mosque-school and the Forumad mosque”. Nameh-ye Honarhā-ye Tajassomi va Karbordi, (25): 47–68 (In Persian). http://vaa.journal.art.ac.ir/article_746.html
44. - Stovel, H., (1998). Risk preparedness: A management manual for world cultural heritage. ICCROM.
45. - Zaidari Nasawi, M., (1987). Sirat-e Sultan Jalal al-Din (M. A. Naseh, Trans.). Tehran: Saadi (In Persian).
46. - Zamchi Esfazari, M., (1960). Rozat al-jannat fi osaf-e madinat-e Herat (M. Emam, Ed., Vol. 1). Tehran: Tehran University Publisher (In Persian).
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |