استادیار پژوهشکده باستانشناسی، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران ، sajadi.ali86@gmail.com
چکیده: (1936 مشاهده)
در راستای فرهنگ امور عام المنفعه مانند ساخت مساجد، کتیبههایی از سنگ یا کاشی، گچ و چوب بر قسمتی از بنا نصب شده است که حاوی اطلاعات ارزشمندی ازجمله نام بانیان، سازندگان و هنرمندان، واقفان، تاریخ ساخت و غیره میباشند. این کتیبهها از وجوه مختلفی قابلبحث و بررسی بوده و بیانگر رویدادهای فرهنگی، اجتماعی، تاریخی و مذهبی جامعه زمانه خویش میباشند. به همین دلیل، این آثار در میان اسناد تاریخی بسیار مورد توجه هستند. هدف از این نوشتار، بازخوانی کتیبههای قدیمی، خوانش متن کتیبههای تازه شناساییشده و بررسی هنرهای تزئینی، صناعات شعری، مضامین بهکار رفته در مساجد تاریخی بروجرد است که در راستای شناسایی دورههای ساخت، تبارشناسی سازنده و یا هنرمندان، آمران، بانیان، واقفان و شاعران و مهندسانی است که در کتیبهها از آنها نام برده شده است. این پژوهش بر پایه بررسی میدانی و مطالعات کتابخانهای با روش تحلیلی، توصیفی در پاسخ به این پرسشها انجام شده است: ترتیب و توالی کتیبههای شعر در این مساجد چگونه است؟ کتیبهها متضمن چه مفاهیم و پیامهایی میباشند؟ چه صناعات ادبی در این کتیبهها بهکار رفته است؟
در این پژوهش، ضمن بازخوانی کتیبههای قدیمی و خوانش کتیبههای جدید، میتوان به این نتایج اشاره کرد: 1- از دورۀ صفویه، کاربرد کتیبههای شعر در مساجد بروجرد شروع شده و در دوره زند و قاجار به اوج گسترش خود رسیده است. 2- در کتیبههای شعر، ضمن کاربرد هنرمندانه خطوط تزئینی، از آرایهها و صناعات شعری به نحو مطلوب استفاده شده و نام برخی از طراحان، معماران، خطاطان و شاعران نیز در متن اشعار آورده شده است. 3- بر اساس کتیبهها، نقش اقدامات عمرانی و عامالمنفعه یکی از حاکمان بروجرد که در تاریخ نام چندانی از وی نیامده، روشن شده است.
نوع مطالعه:
مقاله پژوهشی |
موضوع مقاله:
کتیبه های بنا دریافت: 1402/1/15 | پذیرش: 1402/4/1 | انتشار: 1402/6/15