عضو هیئت علمی پژوهشکدۀ باستانشناسی مستقر در ادارۀ کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان رضوی، مشهد، ایران ، bakhtyarim44@gmail.com
چکیده: (5218 مشاهده)
پژوهش پیرامون اسناد خطی و کتیبههای تاریخی؛ از آن جهت که به شناخت صحیح و رفع بسیاری از ابهامات و ابعاد ناشناختۀ میراث فرهنگی مادی و معنوی منجر میشود، از اهمیت والایی برخوردار است. تعداد بیشماری از انواع مختلف اسناد تاریخی به دلایل گوناگون از دسترس پژوهشگران به دور مانده و یا دسترسی به آنها با مشکلات بسیاری همراه است. شجرهنامه شناسایی شده در روستای سکّه از توابع شهرستان شیروانِ خراسان شمالی که یک طومار خطی کم نظیر است، از جمله این اسناد است. در بررسی اولیۀ این شجرهنامه، اسامیِ تعدادی از اماکن و اشخاص تاریخی- مذهبی واقع در بخشهایی از خراسان بزرگ شناسایی گردید. از این رو، مسئلۀ اساسی این تحقیق بر آن استوار است که رابطۀ میان اطلاعات درج شده با اماکن تاریخی و شخصیتهای تاریخی، مذهبی و عرفانی مدفون در بخشهایی از مناطقِ ذکر شده، در چه ابعادی قابل ارزیابی است. پرسش اصلی که مطرح میشود این است که آیا اطلاعات مندرج در این شجرهنامه در قالبهای مورد نظر، از جمله اماکن تاریخی و جغرافیایی و مشاهیر فرهنگی از قابلیت دسته بندی برخوردار است یا خیر؟ با توجه به فقدان و کمبود منابع و اطلاعات پیرامون اماکن ذکر شده در شجرهنامه و عدم شناختِ کافی از میراث معنوی، این سند حاوی اطلاعاتی است که میتواند به رفع ابهامات و آشکارسازی حقایق و شناسایی ماهیت و هویت اماکن تاریخی، مذهبی و به خصوص بناهای آرامگاهی مناطقِ مورد نظر منجر گردد. بنابراین بررسی شجرهنامه مورد نظر، نسب شناسی برخی از شخصیتهای مذهبی و عرفانی خراسان و مکانیابی محل دفن آنها در منطقه؛ همچون شناسایی عارف معروف «خواجه نجمالدین الکُبری» فرزند «خواجه کمالالدین الکُبری» و انطباق مدفن وی با بنای «آرامگاه خواجه نجمالدین» واقع در روستای زیرآبادِ جوین است. تشخیص محدوده و مکان شهرها و روستاهای تاریخی نظیر «شادیاخ نیشابور» و «زیرآباد جوین» از دیگر نتایج پژوهش است.
نوع مطالعه:
مقاله پژوهشی |
موضوع مقاله:
کتیبه های بنا دریافت: 1402/3/5 | پذیرش: 1402/6/15 | انتشار: 1402/12/15